Dolina Bystrzycy: zapomniane ruiny, opuszczone pałace (lista miejsc – cz.1)

with 3 komentarze

Dolny Śląsk już taki jest. Gdzie nie wjedziesz do wsi, co rusz napotkasz na stare zabudowania: kamienne stodoły, spichlerze, folwarki. Wśród wiekowych drzew zazwyczaj kryją się (lub częściej – kryły się) pałace i dworki. Lubimy tak jeździć z mapą, kluczyć po miejscowościach i odkrywać miejsca, które leżą poza utartymi szlakami i wydaje się, że świat o nich po prostu zapomniał.

Śląska Dolina Loary

Dolina Bystrzycy jest przy tym szczególna. W bezpośredniej okolicy rzeki nasycenie tych nietuzinkowych budowli jest tak duże, że nazywano ją „Śląską Doliną Loary”. Dziś zdecydowana większość z nich jest w ruinie lub w tzw. stanie przedruinowym. To rzut kamieniem z Wrocławia, a świat jest tutaj zupełnie inny…

Jeśli chcesz wybrać się szlakiem „Śląskiej Loary”, musisz zaplanować kilka dni – w jeden dzień nie sposób zobaczyć wszystkiego. Można urządzić sobie cały długi weekend w Dolinie Bystrzycy. Spora część lokalizacji znajduje się na terenie Parku Krajobrazowego Doliny Bystrzycy. Ciągnie się on wzdłuż rzeki na odcinku ok. 30 km – od okolic Zalewu Mietkowskiego aż do granic Wrocławia. To dobre miejsce na spokojne, zielone spacery. Trochę o części tego parku, graniczącej z Wrocławiem, pisałam tutaj.

Na mapce poniżej zaznaczyłam miejsca, które odwiedziliśmy w pierwszej części naszego wypadu, któremu nadaliśmy kryptonim „Polska w ruinie”… Druga część, czyli miejsca zlokalizowane bliżej Wrocławia i też wzdłuż rzeki Bystrzycy (a też jest ich na mojej liście kilkanaście), będą opisane w kolejnym artykule, który pojawi się niebawem.

Weź mapę i zdrowy rozsądek

Miejsca opisałam raczej skrótowo, głównie pod kątem przydatności na spacery. Nie zawsze są one możliwe i trzeba się z tym liczyć, szczególnie, jeśli jedziesz z dziećmi. Nie są to miejsca turystyczne. Nie ma zwiedzania, biletów, pamiątek. To szlak dla tych, którzy lubią miejsca nieodkryte, dzikie i nieznane, ale też nieoznakowane i nie zawsze bezpieczne. Trzeba mieć ze sobą telefon (naładowany!) i kierować się (prawie) niezawodnymi mapami Google. A w wielu miejscowościach nie ma zasięgu! Niektóre ruiny, zupełnie opuszczone, zachęcają do zajrzenia do środka wydeptanymi przez miejscowych ścieżkami. Zawsze jednak robisz to na własne ryzyko! Nigdy nie pozwalaj dzieciom biegać po ruinach i eksplorować na własną rękę. Oprócz Google Maps, podstawowym narzędziem, jakim trzeba się kierować na takich wycieczkach, jest zdrowy rozsądek.

Pałace w Dolinie Bystrzycy: wspólna, smutna historia

W 1945 roku na Dolnym Śląsku było ok. 1500 miejscowości, w których stał zamek, pałac lub dwór.

Dziś jest ich ok. 700…. Większość z nich to ruiny. Zapomniane, opustoszałe miejsca, ukryte w zaroślach, które często są pozostałościami pięknych przypałacowych parków i ogrodów.

Historia ich wszystkich jest bardzo podobna. Niektóre ucierpiały w wyniku działań wojennych, jednak większość przetrwała do 1945 roku w dobrym lub nawet nienaruszonym stanie.

Właściciele majątków ziemskich, bogate dolnośląskie rodziny, podzieliły los wszystkich mieszkańców Ziem Odzyskanych. Zostali wysiedleni do Niemiec. Ich posiadłości zajęli najpierw żołnierze Armii Czerwonej. Dokonywali dewastacji w charakterystycznym, spektakularnym stylu...

Zniszczeń dokończyła peerelowska władza wraz z przybywającymi na śląski "Dziki Zachód" poszukiwaczami skarbów, czyli zwykłymi szabrownikami. I niestety przy niemałym udziale lokalnych mieszkańców. Parkiety czy meble doskonale nadawały się na opał. W przestronnych pomieszczeniach i salach można było zamiast balów tanecznych urządzić… magazyny. Lub podzielić je na mieszkania dla pracowników PGR-ów, czy biura dla zarządzających. Nierzadko posiadłości przeznaczano do rozbiórki, gdyż materiał budowlany był powszechnie potrzebny – czy to do utwardzania dróg, czy budowania domostw, albo… odbudowy stolicy. Gdy w pałacu urządzono szkołę lub szpital, miał możliwość przetrwać nieco dłużej. Miały taką szansę szczególnie budowle, które posiadały piastowskie korzenie, a nie tylko te złe, niemieckie. Wyobraź sobie, że pałac w Rogowie Sobóckim w latach siedemdziesiątych wysadzono w powietrze, gdyż nie doszukano się w nim związków z historią Polski… A po latach okazało się, że jednak źle szukano…

Niektóre obecne ruiny jeszcze w latach ’80 były zamieszkane. Niestety, nikogo nie było stać na ich utrzymywanie i remont, dlatego popadły ruinę, z której już się nie podniosą.

Dolny Śląsk: sentymentalna podróż w czasie

Wydawać by się mogło, że na Dolnym Śląsku jest mnóstwo odremontowanych, pięknych pałaców. Niestety, te odnowione, to tylko niewielka cząstka tego, co tutaj było kiedyś. Taka podróż w czasie, może nieco sentymentalna, zawsze budzi wyobraźnię. Jak to wszystko wyglądało tutaj sto lat temu? Co działo się w tym pałacu? Jakich wydarzeń były świadkami te stare, rosnące wokół dworu drzewa?

Bardzo lubię serię książek M. Gutowskiej-Adamczyk pt. „Cukiernia pod Amorem”. Choć nie dotyczy ona akurat Ziem Odzyskanych, dość obrazowo opisuje losy rodziny właścicieli majątków ziemskich pod koniec XIX wieku. W czasach przed wojną, podczas drugiej wojny, później w nowej, powojennej rzeczywistości, a w końcu w czasach współczesnych. Zawsze, gdy zwiedzam takie stare dwory i pałace, myślę o majątku w fikcyjnych Zajezierzycach. Jeśli znasz te książki, to na pewno wiesz, o czym mowa 😉

Tyle słowem przydługiego wstępu. Poniżej znajdziesz listę odwiedzonych przez nas obiektów w ramach części 1. Zapraszam Cię też na relację na moim Instagramie. A już wkrótce na część drugą!

Gniechowice

Przy głównej drodze Wrocław – Świdnica stoi opuszczony, barokowy budynek. Jest w rękach prywatnych, ale niestety niszczeje. Nie jest ogrodzony. Nie ma tu miejsca na spacerowanie.

Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Gniechowice
Gniechowice

Kamionna

Jeśli lubicie zakamarki ruin, z pewnością spodoba się Wam ten teren. Leży w Parku Krajobrazowym Doliny Bystrzycy i można w okolicy pospacerować lub pojeździć na rowerze. Ruiny są tuż przy rzece i prowadzi do nich ścieżka przez niewielki las. Na Bystrzycy jest jaz, a tuż przy nim zabytkowy budynek leśniczówki. Ta barokowa rezydencja powstała w latach 1740-44 jako dwór nawodny. Po wojnie urządzono w nim prywatne mieszkania, z których ostatni mieszkańcu wyprowadzili się w latach ’80. Nikt nie dbał o budynek, popadł on w kompletną ruinę.

Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Kamionna
Kamionna
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Kamionna
Kamionna - wejście do pałacu
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Kamionna
Kamionna - "wnętrza" pałacu
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Kamionna
Kamionna - zakamarki w ruinach
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Kamionna
Kamionna
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Kamionna
Kamionna - jaz na Bystrzycy

Czerńczyce

Z Kamionnej blisko do Czerńczyc. Zrujnowany pałac (nie można wejść do środka) stoi na terenie folwarku. Niektóre budynki folwarczne są wciąż zamieszkane. Przez stulecia, aż do końca II wojny światowej, majątek należał do rodziny von Seydlitz. W XIX wieku utworzyli oni tutaj szkołę dla szlachetnie urodzonych panien. Po wojnie majątek przejęło wojsko, a w latach 60-tych PGR. Urządzono magazyny, biura i mieszkania. W ciągu zaledwie dekady doprowadziło to do dewastacji pałacu, który opuszczono. Dziś robi bardzo przygnębiające wrażenie.

Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Czerńczyce
Czerńczyce
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Czerńczyce
Czerńczyce
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Czerńczyce
Herb rodowy nad wejściem - Czerńczyce
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Czerńczyce
Czerńczyce - zabudowania folwarczne

Okulice

W Okulicach nie zostało już prawie nic z dawnego, renesansowego pałacu. Został uszkodzony w 1945 roku, a w latach ’60 praktycznie rozebrany. Aby zobaczyć pozostałe resztki, trzeba zajrzeć na prywatną posesję.

Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Okulice
Okulice - to, co zostało z pałacu

Panków

Wyjątkowo malownicze ruiny dworu, otoczone fosą i stawem. W sąsiedztwie (byłych zabudowaniach folwarcznych) znajduje stajnia. Przy zachowaniu ostrożności można wejść na teren ruin. Na miejscu zamku obronnego, wzniesiono tutaj w XVI wieku dwór renesansowy. Nie ma miejsca na spacery, ale warto zatrzymać się na chwilę i zobaczyć ten zabytek.

Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Panków
Panków
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Panków
Panków
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Panków
Panków
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Panków
Panków- wnętrza pałacowe
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Panków
Panków - wnętrza pałacu
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Panków
Panków

Wierzbna

Jak informuje dość wyblakła tabliczka na bramie, majątek w Wierzbnej można zwiedzać w dni powszednie do godz. 15.00. My byliśmy w weekend i brama była zamknięta. Przez mur widać zrujnowany, dawny majątek opactwa cysterskiego, w XIX-wieku odkupiony przez rodzinę Goltz. Obok zabudowań znajduje się romański kościół i krzyże pokutne. Całość jest na wzgórzu, z którego widać starą wieżę ciśnień, dzięki której do majątku mogła być dostarczana woda.

Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Wierzbna
Wierzbna
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Wierzbna
Wierzbna - gotycki kościół

Wiśniowa

Eklektyczny, neorenesansowy pałac w peerelu zajęły Zakłady Wytwórcze Aparatury Precyzyjnej w Świdnicy. W części przygnębiającego dziś budynku mieszczą się mieszkania, a część jest nieużytkowana.

Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Wiśniowa
Wiśniowa
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Wiśniowa
Wiśniowa
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Wiśniowa
Wiśniowa - zamieszkana część pałacu

Bagieniec

Urocze miejsce i dobre na spacer. Pałacyk położony jest na wyspie, w otoczeniu stawu i fosy. Niestety na jego teren nie można wejść. Jest w rękach prywatnych. Chociaż rusztowania wydają się być sprzed 20-lat, to widać np. niektóre wymienione okna. Ten XVII-wieczny pałacyk do 1945 roku był w rękach rodziny von Zedlitz und Leipe. Ciekawostką jest, że w 1790 r. pałacyk odwiedził Johann Wolfgang Goethe.

Choć do pałacu nie wejdziemy, warto przejść się po całej maleńkiej wiosce – jej układ, odremontowany folwark, park, stanowiska archeologiczne i cmentarz są objęte ochroną konserwatorską. Latem odbywają się tutaj imprezy kulturalne (są i Dni Goethego), warsztaty, jarmarki, wystawy plenerowe i pikniki.

Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Bagieniec
Bagieniec
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Bagieniec
Bagieniec
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Bagieniec
Bagieniec - wieś

Śmiałowice

W klasycystycznym budynku, który pierwotnie był siedzibą rodziny von Seidlitz (częste nazwisko w tych historiach!), znajdują się obecnie mieszkania i biura.

Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Śmiałowice
Śmiałowice

Krasków

Miejsce ciekawe i dobre na spacer. Pałac, jak to zazwyczaj się dzieje, powstał na miejscu dworu rycerskiego. Przechodził z rąk do rąk (był także w posiadaniu rodziny von Seidlitz, a jakże). Ostatnimi jego właścicielami była rodzina von Salisch. W 1945 roku budynek ucierpiał i stał w takim stanie, niszczejąc. W 1992 roku zakupił go austriacki antykwariusz, który odremontował pałac i sąsiednie budynki. Urządził w nim niewielki hotel i elegancką restaurację. Działała od 1996 roku i to miejsce było pierwszą w ten sposób odnowioną ruiną, którą przeznaczono na hotel - wzorem dla kolejnych tego typu inwestycji na Dolnym Śląsku. W 2014 roku hotel został zamknięty. Z tego, co dowiedzieliśmy się z tabliczki przed bramą, obiekt nie przyjmuje już gości indywidualnych, a właściciele przeszli duchową przemianę. Zajmują się teraz organizowaniem warsztatów w duchu mindfulness.

W pobliżu pałacu można pospacerować po dzikim parku, a w jednym z domów wsi działa restauracja Zacisze. Można też dotrzeć do miejsca mocy zwanego „Źródłem Wody Życia”. Nie wiem, ile ma ono wspólnego z tym, czym obecnie zajmują się właściciele pałacu. W każdym razie, na terenie pobliskiego kamieniołomu wybija źródełko, a „woda ma niespotykaną energię, strukturę i przebogaty skład chemiczny (…). Od 2009 przybywają do tego Miejsca odwiedzający z całej Polski, a także spoza jej granic sprowadza ich tu Świętość, Moc i magia tego Miejsca” – czytam na stronie internetowej przedsięwzięcia Cristallica.

Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Krasków
Krasków

Domanice

Pozostałości folwarku i pałac w Domanicach robią wrażenie. Położony na skalnym cyplu, kiedyś nazywano go „Małym Książem”. Teren bezpośrednio przy pałacu jest ogrodzony i nie można na niego wejść. Za to w okolicy, po dawnym parku, można zrobić sobie ładny spacer. W otoczeniu pałacu znajdują się oficyny i zabudowania folwarczne w stylu klasycystycznym.

Zamek prawdopodobnie powstał w XIII wieku jako strażnica obronna nad Bystrzycą. W kolejnych latach przebudowany na pałac renesansowy, później barokowy. Od 1832 r. jego właścicielem był syn króla pruskiego – Fryderyk Wilhelm von Brandenburg, dowódca armii pruskiej – jego mauzoleum istnieje do dziś, przekształcone w latach ’90 na kaplicę pogrzebową.

Oglądałam film prezentujący wnętrza pałacu – do dziś zachowało się w nich sporo pięknych kominków i pieców kaflowych oraz witraży, a z położonego wysoko tarasu roztacza się widok na cały Dolny Śląsk. Z pałacem związana jest zagadka rzekomo ukrytego przez hitlerowców skarbu… Kilka lat przed wojną pałac zakupiła III Rzesza i w czasie wojny był on ośrodkiem rekonwalescencji dla oficerów. W tym też czasie zasypano pałacowe piwnice, z niewiadomej przyczyny. Wojnę pałac przetrwał w stanie nienaruszonym.

Przejęty przez PGR pałac i jego otoczenie niszczało. Obecnie znajduje się on w rękach prywatnych, a plany właściciela na jego odbudowę są ambitne. A co do ukrytych skarbów – ponoć badania georadarem ujawniły w zasypanych piwnicach wiele pustych przestrzeni…

Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Domanice
Domanice
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Domanice
Domanice - zabudowania folwarczne
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Domanice
Domanice - neoklasycystyczne szczegóły
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Domanice
Domanice
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Domanice
Domanice

Siedlimowice

Ruiny w Siedlimowicach to chyba najbardziej romantyczne miejsce na całej trasie wycieczki i dobre na spacer.

W 1867 roku wieś kupiła bogata rodzina Kornów, wydawców z Wrocławia. Heinrich von Korn był kolekcjonerem i mecenasem sztuki. Jego własnością był także pałac we wrocławskich Pawłowicach. Przebudował istniejący tutaj folwark i pałac na piękną neorenesansową budowlę oraz zaaranżował park z oranżerią, fontannami i rzeźbami. Wszystko przetrwało wojnę bez szwanku. Po wojnie Armia Czerwona stacjonowała tutaj przez 5 lat, a następnie utworzono PGR. W pałacu zlokalizowano magazyn.

Pałac stopniowo niszczał, ogałacany z wyposażenia i zaniedbany. Po upadku PGR-u pozostały z niego już tylko romantyczne ruiny.

W Siedlimowicach do dziś istnieje także zabytkowy (1840 r.) i wciąż działający młyn. Niestety nie mogliśmy go zwiedzać tym razem (na pewno znów będzie to możliwe w „normalnych” czasach). Można też kupić mąkę.

Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Siedlimowice
Siedlimowice
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Siedlimowice
Siedlimowice
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Siedlimowice
Siedlimowice - wejście do pałacu
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Siedlimowice
Siedlimowice - wnętrza pałacu
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Siedlimowice
Siedlimowice - to, co pozostało...
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Siedlimowice
Siedlimowice
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Siedlimowice
Siedlimowice
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Siedlimowice
Siedlimowice
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Siedlimowice
Siedlimowice

Maniów Mały

Ten barokowo-klasycystyczny pałac ucierpiał w czasie II wojny światowej – widać ślady po kulach, szczególnie na ścianie wieży. Od tego czasu nie był użytkowany i niszczeje. Ruiny są niezabezpieczone. W sąsiedztwie są pozostałości parku ze starymi drzewami, pamiętającymi czasy świetności pałacu.

Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Maniów Mały
Maniów Mały
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Maniów Mały
Maniów Mały
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Maniów Mały
Maniów Mały - wejście do pałacu
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Maniów Mały
Maniów Mały - wnętrza pałacu
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Maniów Mały
Maniów Mały

Maniów Wielki

A dziś panem na Maniowie Wielkim jest… bocian. Na ruinach znajduje się gniazdo, zamieszkiwane przez parę boćków. Również i ten pałac ucierpiał w trakcie wojennych działań i nigdy nie było planów jego remontu.

Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Maniów Wielki
Maniów Wielki
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Maniów Wielki
Maniów Wielki
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Maniów Wielki
Maniów Wielki

Borzygniew

Na wzgórzu z widokiem na mietkowski zalew (oczywiście nieistniejący w czasach świetności pałacu) i Ślężę, w otoczeniu zabudowań folwarcznych stoją wielkie i przygnębiające ruiny. To manierystyczny dwór z 1613 roku (taka data widnieje na portalu wejściowym), spalony w 1945 przez Sowietów.

Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Borzygniew
Borzygniew
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Borzygniew
Borzygniew - tablica z datą budowy 1613 r.
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Borzygniew
Borzygniew - zabudowania folwarczne

Mietków

Jeszcze w średniowieczu stała tutaj wieża obronna, na miejscu której zbudowano zamek, wielokrotnie przebudowywany. W 1855 roku był neogotycką rezydencją. W 1945 roku opuszczony.

Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Mietków
Mietków
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Mietków
Mietków - pozostałości pałacowej posadzki...

Milin

Wieś jest bardzo stara – w XIII wieku była miastem targowym! Ponoć stał tutaj zamek książęcy. W XVI wieku był własnością rodziny von Seidlitz (tak, to znowu oni) – w kościele parafialnym znajduje się płyta nagrobna przedstawiciela rodu. Po drugiej wojnie światowej w pałacu zlokalizowano szkołę podstawową, która mieściła się tutaj do lat ’70. Choć tabliczka nad drzwiami wisi nadal, w budynku znajdują się mieszkania, a on sam wygląda tak, jakby już za chwilę miał stać się ruiną.

Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Milin
Wejście do pałacu - Milin
Zamki i Pałace Dolny Śląsk, Milin
Milin

3 Responses

  1. Monika Torkowska
    | Odpowiedz

    Piekne miejsce

  2. Kasia
    | Odpowiedz

    Niesamowity wpis! I ogrom pracy! Piękne zdjęcia. Właśnie dlatego uwielbiam jeździć przez te tereny. Pozdrawiam!

    • SilverMint
      | Odpowiedz

      Dziękuję! Te tereny mają nieskończoność takich miejsc i chyba nie sposób odnaleźć wszystko i wszędzie 😉 Pozdrawiam!

Skomentujesz?

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.